تولید کم‌کربن و تاثیر آن بر هزینه تمام‌شده صنایع ایران
تولید کم‌کربن در صنایع ایران می‌تواند در کوتاه‌مدت هزینه سرمایه‌گذاری را افزایش دهد، اما در بلندمدت با کاهش مصرف انرژی، بهبود بهره‌وری و حفظ دسترسی به بازارهای حساس به انتشار کربن، مزیت اقتصادی به همراه خواهد داشت. بررسی فناوری‌ها و هزینه‌های مربوط به تولید کم‌کربن در بخش‌های مختلف صنعتی ایران نشان می‌دهد که این تحول می‌تواند موقعیت رقابتی صنایع داخلی را در سال ۱۴۰۵ ارتقا دهد.
چه اتفاقی افتاده است؟
تولید کم‌کربن به موضوعی اساسی در سیاست صنعتی جهانی تبدیل شده است. صنایع از جمله فولاد و سیمان به دنبال راهکارهایی نظیر افزایش بهره‌وری انرژی، جایگزینی سوخت‌های پرکربن با سوخت‌های پاک، استفاده از برق تجدیدپذیر و توسعه فناوری‌های نوین برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای هستند. در ایران نیز، اعمال چنین تغییراتی تحت تاثیر هزینه انرژی، محدودیت‌های سرمایه، نوسانات نرخ ارز و نیاز به نوسازی تجهیزات قرار دارد.
کجا و چه زمانی؟
مطالعات و گزارش‌های بین‌المللی در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، از جمله گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی و بانک جهانی، به بررسی هزینه‌ها و مزیت‌های فناوری‌های کم‌کربن در بخش صنعت پرداخته‌اند. اجرای این فناوری‌ها در ایران در افق سال ۱۴۰۵ مد نظر بوده است که می‌تواند نقشی کلیدی در جهت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و بهبود شرایط رقابتی صنایع کشور داشته باشد.
کدام صنایع درگیر هستند؟
صنایع سنگین مانند فولاد و سیمان بیشترین انتشار کربن را دارند و بنابراین بیشترین تغییرات و سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
صنعت فولاد
- تولید فولاد نزدیک به صفر کربن ممکن است هزینه تولید را بین ۱۰ تا ۱۲۵ درصد افزایش دهد.
- مسیرهای تولید مختلف، از جمله استفاده از آهن اسفنجی با هیدروژن کم‌کربن، کوره‌های قوس الکتریکی و بهبود بهره‌وری کوره‌ها، راهکارهایی برای کاهش انتشار هستند.
- سرمایه‌گذاری اولیه مسیرهای فولاد کم‌کربن می‌تواند سه تا چهار برابر روش‌های متعارف باشد.
صنعت سیمان
- راهکارهای کم‌کربن شامل بهبود راندمان کوره، بازیافت حرارت اتلافی، استفاده از سوخت‌های جایگزین، کاهش نسبت کلینکر و فناوری جذب و ذخیره کربن (CCS) است.
- نصب فناوری‌های جذب و ذخیره کربن می‌تواند هزینه تولید را ۷۵ تا ۱۵۰ درصد افزایش دهد.
- ترتیب اجرای پروژه‌ها برای کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری اهمیت دارد.
چرا این موضوع مهم است؟
افزایش مقررات کربنی در بازارهای بین‌المللی و توجه رو به رشد خریداران به میزان انتشار محصولات، هزینه‌های ناشی از بی‌توجهی به کاهش کربن را بالا می‌برد. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌کربن می‌تواند با کاهش مصرف انرژی و بهبود بهره‌وری در بلندمدت به صرفه‌جویی‌های اقتصادی منجر شود و موقعیت رقابتی صنایع ایران را در بازارهای داخلی و صادراتی تقویت کند.
مقایسه فناوری‌ها و دوره جبران هزینه
راهکارهای متنوعی برای کاهش انتشار کربن وجود دارد که متفاوت از نظر هزینه سرمایه‌گذاری و دوره بازگشت سرمایه هستند:
- بهینه‌سازی مصرف انرژی و بازیافت حرارت اتلافی در کارخانه‌ها نسبتاً کم‌هزینه‌تر بوده و می‌تواند هزینه تمام‌شده تولید را سریع‌تر کاهش دهد.
- برقی‌سازی تجهیزات حرارتی زمانی موثر است که برق تامین‌شده از منابع کم‌کربن باشد؛ در غیر این صورت ممکن است انتقال انتشار به نیروگاه‌ها رخ دهد.
- استفاده از هیدروژن کم‌کربن در فرایندهای احیاکننده، نیازمند برق و هیدروژن ارزان و پایدار است و هزینه بالاتری دارد.
- فناوری‌های جذب و ذخیره کربن در صنعت سیمان هزینه سرمایه‌گذاری و عملیات بالایی دارند و نیازمند زیرساخت‌های مخصوص هستند.
نتیجه‌گیری: زمان بازگشت سرمایه و میزان صرفه‌جویی
سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌کربن با در نظر گرفتن شرایط واحدهای صنعتی و ساختار بازار، ممکن است پس از مدتی با صرفه‌جویی در هزینه‌های انرژی و حفظ دسترسی به بازارهای حساس به انتشار، بازدهی مطلوبی داشته باشد. اصلاح فرایندهای موجود و مدیریت بهینه مصرف انرژی معمولاً نقطه شروعی کم‌هزینه‌تر محسوب می‌شود، اما برای رسیدن به اهداف انتشار بسیار پایین نیازمند سرمایه‌گذاری ساختاری در فناوری‌های نوین است.
منبع: تجارت نیوز
